पाठ 4 – यण् सन्धि

 

 

15 इको यणचि                                 6.1.77

अनुवृत्तिः  संहितायाम्

अर्थः  इकः स्थाने यणादेशो भवत्यचि परतः, संहितायां विषये

उदाहरणम्   सुधी उपास्यः इति स्थिते

 

16 तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य                               1.1.66

अनुवृत्तिः  

अर्थः  तस्मिन्निति (=सप्तम्या विभक्त्या) निर्दिष्टे सति पूर्वस्यैव कार्यं भवति।

उदाहरणम्   

 

टिप्पणी  इतिकरणोऽर्थनिर्देशार्थः। तेन ‘तस्मिन्’ इति पदेन सप्तम्यर्थो गृह्यते, न तु तस्मिन् इति शब्दः।

 

17 स्थानेऽन्तरतमः                                1.1.50

अनुवृत्तिः  

अर्थः  स्थाने प्राप्यमाणानामन्तरतमः (=सदृशतमः) आदेशो भवति।

उदाहरणम् सुध् य् उपास्यः इति जाते

टिप्पणी  

 

18 अनचि च                                                            8.4.47

अनुवृत्तिः  अचो द्वे, यरो वा, संहितायाम्

अर्थः अच उत्तरस्य यरो वा द्वे भवतोऽनचि परतः।

 

उदाहरणम् सुध्  ध् य् उपास्यः

 

टिप्पणी  

 

 

19 झलां जश् झशि                                                 8.4.53

अनुवृत्तिः  संहितायाम्

अर्थः झलां स्थाने जश् आदेशो भवति झशि परतः।

 

उदाहरणम् सुद् ध् य् उपास्यः

 

टिप्पणी

 

 

 

20 संयोगान्तस्य लोपः                                      8.2.23

अनुवृत्तिः  पदस्य

अर्थः संयोगान्तस्य पदस्य लोपो भवति।

 

उदाहरणम्

 

टिप्पणी

 

 

 

21 अलोऽन्त्यस्य                                          1.1.52

अनुवृत्तिः  षष्ठी

अर्थः षष्ठीनिर्दिष्टस्य य आदेश उच्यते, सोऽन्त्यस्यालः स्थाने भवति।

 

उदाहरणम् सुद् ध् य् उपास्यः इति यलोपे प्राप्ते

 

टिप्पणी 

 

 

वार्त्तिकम्  यणः प्रतिषेधो वाच्यः

 

 

उदाहरणम् सुद्ध्युपास्यः। सुध्युपास्यः।

3 Responses to पाठ 4 – यण् सन्धि

  1. I cannot find description of sutras between 22 and 42.

    I am trying to figure out what do एति एधति ऊठसु mean in the sutra 34 एत्येधत्यूठसु|

    Himanshu

  2. Srinivasa says:

    They’re specific words. एति (धातु इण् गतौ, श्तिप्), एधति (धातु एध वृद्धौ, श्तिप्). In this context, ऊठ् is a technical designation for a samprasarana (cf # 257)

  3. rohini says:

    eti – prathama / ekvachana rUpa of iN dhatu, meaning thereby that all rUpa of this dhatu that begin with ‘e’

    edhati – although it says edhati, edhate (rUpa of edh dhAtu) is meant (don’t know why). meaning same as above – all the rUpa of edh dhatu beginning with ‘e’

    UTh – this an Adesha for vah dhatu. the Th is it.

    su – saptamI / bahuvachana ending

    thus – when the ejAdi forms of the verbs ‘eti’ and ‘edhati’, and the substitute ‘UTh’ follow ‘a’, then there is vriddhi ekAdesha.

    this sutra blocks pararUpa and guna.

    for praShTha + UhaH, the last ‘a’ of praShTha and the ‘U’ of UhaH are both substituted by vriddhi ‘au’ to give praShThauH.

    (sorry but i do not know how to get the sanskrit font into the text like you all do, other than copy/pasting from Itrans, which is a hassle.)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: