पाठ 8 – प्रगृह्याः

 49 दूराद्धूते च                                                                   8.2.54

अनुवृत्तिः वाक्यस्य टेः प्लुत उदात्तः, पदस्य

In calling a person from a distance, the टि (#39) of the sentence is optionally प्लुत उदात्त.

Why optionally?

                     

50   प्लुतप्रगृह्या अचि नित्यम्                               6.1.125

अनुवृत्तिः प्रकृत्या, संहितायाम्

Let प्लुत and प्रगृह्य (#51) vowels, ALWAYS remain in their original form, if अच् follows.

Examples:   आगच्छ कृष्ण 3 अत्र गौश्चरति

Note: This sutra blocks the application of अकः सवर्णे दीर्घः (6.1.101). This is because the टि of कृष्ण has been considered प्लुत by virtue of #49.

51   ईदूदेद् द्विवचनं प्रगृह्यम्               1.1.11

अनुवृत्तिः

Let a द्विवचन ending in ई, ऊ, or ए be called प्रगृह्य.

Examples:  हरी एतौ, विष्णू इमौ, गङ्गे अमू     

Note:              This is a सँज्ञासूत्र. #50 describes an operation based on this सँज्ञा.

52   अदसो मात्                           1.1.12

अनुवृत्तिः  ईदूदेद् प्रगृह्यम्

Let ई and ऊ that come after the म of अदस् be called प्रगृह्य.

Examples:  अमी ईशाः, रामकृष्णावमू आसाते. This rule caters to ई, ऊ ending बहुवचन of अदस् शब्द.

Question: Why after the म? Counter example: अमुके + अत्र = अमुकेऽत्र (How?). Here the ए of अमुके follows क (a प्रत्यय) rather than म. Therefore the ए is not प्रगृह्य.

53   चादयोऽसत्त्वे                                                  1.4.57

अनुवृत्तिः  निपाताः

This and the following rule teaches what words are to be designated as निपात. This rule states that all the words included in the चादिगण are designated as निपात, provided they do not  signify a substance (सत्त्व).

54   प्रादयः                                                            1.4.58

अनुवृत्तिः  असत्त्वे, निपाताः

Similarly, let प्रादि be निपात.  By #35, प्रादि are considered उपसर्ग when they are connected with क्रिया. It follows therefore that they are निपात only if they are not connected with क्रिया.

55   निपात एकाजनाङ्                                     1.1.14

अनुवृत्तिः  प्रगृह्यम्

Having explained what a निपात is, the rule now stipulates under what conditions a निपात may be प्रगृह्य.

A monosyllabic निपात, with the exception of आङ्, is designated प्रगृह्य and is therefore not to be combined with the following vowel.

Examples:  इ इन्द्रः, उ उमेशः.

वाक्यस्मरणयोरङित्

The निपात आ where used as an interjection in a sentence or in remembering something is not a ङित् and therefore प्रगृह्य. Thus we have, आ एवं नु मन्यसे, आ एवं किल तत्.

Under all other circumstances, the निपात आ is considered a ङित् and is therefore not exempt from सन्धि, i.e., not प्रगृह्य. Thus we have, आ + उष्णम् = ओष्णम्

56  ओत्                                                               1.1.15

अनुवृत्तिः  निपातः, प्रगृह्यम्

A निपात ending in ओ is प्रगृह्य.

Examples: अहो ईशाः, अहो अद्य, अथो अपि

57  सम्बुद्धौ शाकल्यस्येतावनार्षे                           1.1.16

अनुवृत्तिः  ओत्, प्रगृह्यम्

Let ओ in सम्बोधन when followed by the word इति in the पदपाठ, i.e., not in the Veda, be optionally प्रगृह्य.

Examples:  विष्णो इति

Also, विष्णविति,विष्ण इति (कुतः?)

Question: Why optionally?

58  मय उञो वो वा                                                          8.3.33

अनुवृत्तिः  अचि, संहितायाम्

Instead of the प्रत्यय उ, after the प्रत्याहार मय्, if अच् follows, let there be optionally व.

Examples:  किम् + उ + उक्तम्     = किम्वुक्तम्

                     Also, किमु उक्तम्

Note:     किम्वुक्तम् does not become किंवुक्तम् by virtue of #77 मोऽनुस्वारः (8.3.23) because of #31 पूर्वत्रासिद्धम् (8.2.1). This rule i.e., 8.3.33 is invisible to 8.3.23. In other words,  8.3.33 does not feed 8.3.23.

59  इकोऽसवर्णे शाकल्यस्य ह्रस्वश्च                       6.1.127

अनुवृत्तिः  अचि, प्रकृत्या, संहितायाम्

When a असवर्ण vowel follows, पदान्त इक् (इक् at the end of a पद) optionally retains its original form and the इक् also becomes ह्रस्व.

Examples:  चक्री + अत्र = चक्री अत्र = चक्रि अत्र,

          धनी + आगच्छति = धनि आगच्छति

Note:    1. Why पदान्त? Consider गौर्यौ. Refer to #60.

  • 2. Why is this rule optional?

60  अचो रहाभ्यां द्वे                                         8.4.46

अनुवृत्तिः  यरो वा, संहितायाम्

After the letters र or ह following अच्, यर् is optionally reduplicated after सन्धि.

Examples:  गौरी + औ = गौर्य्यौ

QuestionWhy is the reduplication optional?

न समासे

The optional rule #59 is blocked in the event of a समास (compound noun). – no shortening of the vowel occurs. So #15 (इको यणचि) is applied.

वापी + अश्वः = वाप्यश्वः. Thus सुधी + उपास्यः = सुध्युपास्यः, नदी + उदयः = नद्युदयः

61 ऋत्यकः                                              6.1.128

अनुवृत्तिः  शाकल्यस्य ह्रस्वश्च, प्रकृत्या, संहितायाम्

पदान्त अक् (word final अक्) may optionally take the short substitute as per #59 when ऋ follows.

Examples:  ब्रह्मा + ऋषिः = ब्रह्म ऋषिः,

                        ब्रह्मर्षिः (कुतः?)

Question:  Why पदान्त?  आ + ऋच्छत्  = आर्च्छत्

One Response to पाठ 8 – प्रगृह्याः

  1. Your translation and short explanation of sutras is very helpful.

    Himanshu

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: