पाठ 9 – हल् सन्धि 1

  

62 स्तोः श्चुना श्चुः                                                    8.4.40

अनुवृत्तिः संहितायाम्

In the place of स् and तु, when they come in contact with श् and चु, let there be श् and चु.

Examples: रामश्शेते, रामश्चिनोति, सच्चित्, शार्ङ्गिञ्जयः, अग्निचिच्छेते,

 How are the substitutes picked?

Observe thatश्चुना is in तृतीया

63  शात्                                                                8.4.44

अनुवृत्तिः तोः, न, संहितायाम्

(When तु) comes after श, the said substitution does not take place.

Examples: विश्नः, प्रश्नः

What if the substitution did take place?

64  ष्टुना ष्टुः                                                       8.4.41

अनुवृत्तिः स्तोः,संहितायाम्

In the place of स् and तु, when they come in contact with ष् and टु, let there be ष् and टु.  

Examples: रामष्षष्ठः, रामष्टीकते, पेष्टा, तट्टीका, चक्रिण्ढौकसे

Is this rule analogous in all respects to 62?

65  न पदान्ताट्टोरनाम्                                        8.4.42

अनुवृत्तिः ष्टुः,स्तोः,संहितायाम्

After a पदान्त टु (word final टु), the change from स्तु  to ष्टु will not take place, except in the case of the affix नाम्.

Examples: षट् सन्तः, षट् ते

Why at the end of a पद? ईट्ते

Is there an example of a word final ष् ?

Why after टु? सर्पिष्टमम्

अनाम्-नवति-नगरीणामिति वाच्यम्

Examples: षण्णाम्, षण्णवतिः, षण्णगर्यः

One more example of उत्सर्ग अपवाद परिभाषा (Where?)

66  तोः षि                                                       8.4.43

अनुवृत्तिः न,ष्टुः, संहितायाम्

When तु is followed by ष, the change (from स्तु to ष्टु) will not take place.

Examples: सन्षष्ठः

67  झलाम्  जशोऽन्ते                                            8.2.39

अनुवृत्तिः पदस्य

Let a पदान्त झल् (word final झल्) be substituted by जश् .

Examples: वागीशः

68  यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा                                             8.4.45

अनुवृत्तिः संहितायाम् , पदान्तात्

Let a पदान्त यर् (word final यर्) when followed by an अनुनासिक be substituted optionally by a corresponding अनुनासिक.

Examples: एत्न्मुरारिः, एत्तद्मुरारिः

 प्रत्यये भाषायाम् नित्यम्

Examples: तन्मात्रम्, चिन्मयम्

One Response to पाठ 9 – हल् सन्धि 1

  1. rohini says:

    For 62, there is the question “How are the substitutes picked?”. Similarly for 63 there is a question and so on. Are you going to answer these questions at a later stage?

    Rohini

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: